เมื่อมดลูกหรือรังไข่มีความผิดปกติ: สาเหตุและการรักษา
หนึ่งในโรคของมดลูกที่พบได้บ่อยคือ เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูก (uterine fibroids) ค่ะเนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูกเป็นเนื้องอกชนิดไม่ร้ายที่เกิดจากชั้นกล้ามเนื้อของมดลูก พบได้ค่อนข้างบ่อย และอาจทำให้ประจำเดือนมามากหรือมานาน ปวดประจำเดือน หรือรู้สึกแน่นบริเวณอุ้งเชิงกราน แม้บางคนจะไม่มีอาการเลยก็ตามผลของเนื้องอกต่อการตั้งครรภ์ขึ้นอยู่กับ ขนาดและตำแหน่งของก้อน เป็นสำคัญโดยเฉพาะ เนื้องอกใต้เยื่อบุโพรงมดลูก (submucosal fibroid) ซึ่งยื่นเข้าไปหรือทำให้โพรงมดลูกผิดรูป มีความสัมพันธ์กับโอกาสตั้งครรภ์ที่ลดลงและอาจรบกวนการฝังตัวของตัวอ่อนค่ะโรคของมดลูกอื่น ๆ ที่อาจส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์ ได้แก่ adenomyosis ซึ่งเป็นภาวะที่เนื้อเยื่อคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกอยู่ในชั้นกล้ามเนื้อมดลูก และ ติ่งเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูก (endometrial polyp)ภาวะเหล่านี้มักตรวจประเมินได้ด้วยอัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด แต่บางกรณีอาจต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น saline infusion sonohysterography การส่องกล้องโพรงมดลูก หรือ MRIรักษาความผิดปกติของมดลูกอย่างไร?หากเนื้องอกใต้เยื่อบุหรือโพลิปเยื่อบุโพรงมดลูกมีแนวโน้มรบกวนการตั้งครรภ์ แพทย์อาจพิจารณาเอาออกด้วย การส่องกล้องโพรงมดลูก (hysteroscopic surgery)เป็นวิธีที่เข้าไปทางปากมดลูกและสามารถรักษาโดยยังคงมดลูกไว้ได้ค่ะอย่างไรก็ตาม ไม่ใช่เนื้องอกหรือความผิดปกติของมดลูกทุกชนิดจะต้องรักษา การตัดสินใจขึ้นอยู่กับอาการ ขนาด ตำแหน่ง อายุ และแผนการมีบุตรของแต่ละคนแล้วถ้ารังไข่มีความผิดปกติล่ะ?ถุงน้ำในรังไข่มีได้หลายชนิด หนึ่งในภาวะที่สัมพันธ์กับภาวะมีบุตรยากคือ ถุงน้ำช็อกโกแลตหรือ endometrioma ซึ่งเกี่ยวข้องกับโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (endometriosis)Endometriosis อาจทำให้เกิดการอักเสบและพังผืดบริเวณรังไข่ ท่อนำไข่ และอวัยวะในอุ้งเชิงกราน ส่งผลให้การทำงานของระบบสืบพันธุ์ผิดปกติและทำให้ตั้งครรภ์ได้ยากขึ้นภายใน endometrioma มักมีของเหลวข้นสีน้ำตาลเข้มจากเลือดเก่า จึงมักเรียกกันว่า “ถุงน้ำช็อกโกแลต”ส่วนใหญ่สามารถตรวจพบได้ด้วยอัลตราซาวนด์ แต่อาจต้องตรวจเพิ่มเติมในบางกรณีEndometrioma ต้องผ่าตัดทุกคนไหม?ไม่จำเป็นค่ะอาจพิจารณาผ่าตัดเมื่อถุงน้ำมีขนาดใหญ่ มีอาการปวดมาก มีลักษณะผิดปกติจากภาพตรวจ หรือมีเหตุผลทางการแพทย์อื่น ๆอย่างไรก็ตาม การผ่าตัด endometrioma อาจกระทบต่อเนื้อรังไข่ปกติและทำให้ ปริมาณไข่สำรองในรังไข่ลดลงดังนั้นสำหรับผู้ที่วางแผนตั้งครรภ์ ควรพิจารณาร่วมกันทั้งอายุ ปริมาณไข่สำรอง อาการ ขนาดและลักษณะของถุงน้ำ รวมถึงแผนการรักษาภาวะมีบุตรยาก ก่อนตัดสินใจว่าจะผ่าตัด พยายามตั้งครรภ์ก่อน หรือเข้าสู่การรักษาด้านภาวะเจริญพันธุ์ค่ะ